Menu

 

„Karol i Edmund Różyccy dwaj wodzowie

Powstań Narodowych 1831 i 1863 na Wołyniu i na Rusi

 w walce z przeważającymi siłami wroga,

nigdy nie przegrali żadnej bitwy

 a szlachetnym postępowaniem, osobistym przykładem

 podrywali do boju nie tylko Polaków,

ale również ochotników z Ukrainy i Rusi”.

 

Edmund Różycki 1827 -1893

 

Syn Karola dowódcy Jazdy Wołyńskiej 1831r. Urodzony na Wołyniu.

Generał  brygady – Dowódca Powstania na Rusi i na Wołyniu 1863 r.

Członek Związku Narodowego Ziem Ruskich od 1862r.

            Po upadku Powstania  1831r. rodzina płka Karola była represjonowana przez władze carskie. Edmund jako dziecko odebrany został rodzinie i przymusowo oddany do szkoły Kadetów oraz do szkoły paziów w Petersburgu z dopiskiem syn powstańca z 1831 r. intensywnie poddawany procesowi rusyfikacji, której nigdy nie uległ.

            Ukończył Oficerską Szkołę Artylerii oraz Akademię Sztabu Generalnego                     w Petersburgu. Po ukończeniu studiów wysłany na Kaukaz. W drugiej połowie lat 50-tych     w czasie urlopu ma spotkanie z Ojcem. W 1861 r. otrzymuje awans na podpułkownika           w korpusie gen. Wrangla.

Na wieść o przygotowaniach do zbrojnego czynu na Wołyniu bez wahania występuje z carskiej armii, rezygnuje z kariery wojskowej i składa podanie o dymisję, która zostaje przyjęta.

W 1862 r. jest organizatorem Powstania na Wołyniu. 8 maja Rząd Narodowy mianuje Edmunda dowódcą konnego oddziału żytomiersko-lubarskiego. Toczy zwycięskie bitwy partyzanckie pod Miropolem, Worobijówką i Laszkami 24 maja. 

Zwycięska bitwa z moskalami i sotniami kozackimi pod Salichą Małą porównywana jest przez historyków do zwycięstwa pod Samosierrą.

Na wieść, że gen. Wysocki nie wkroczy z odsieczą na Wołyń Edmund Różycki ze swym wojskiem staje w Galicji, aby uzupełnić straty poniesione w walkach na Wołyniu.

Rząd Narodowy przygotowuje nową wyprawę na Ruś. płk. Edmund Różycki otrzymuje nominację na generała brygady i Naczelnego Wodza Ziem Ruskich.

W lipcu 1863 r. odbywa spotkanie z Ojcem przybyłym z Paryża.

Do grudnia trwają przygotowania organizacyjne – mobilizacja ochotników, szkolenie wojskowe, zaopatrywanie w broń, amunicję, konie i tabory oraz w zapasy żywności                i umundurowanie. Na te cele przeznaczone są specjalne fundusze płynące z zagranicy,  jako dary polskiego dworu i ziemiaństwa.

W grudniu 1863r. gen. Edmund Różycki zostaje wysłany przez den. Romualda Traugutta z misją do Turcji w celu pozyskania sił i środków, które zasiliłby oddziały powstańcze. Po uwięzieniu i straceniu gen. Traugutta upadła szansa na powodzenie powstania.

Gen. Edmund Różycki emigruje do Francji. Po śmierci Ojca wraca do Krakowa          w   1871 roku. Podejmuje pracę w Towarzystwie Ubezpieczeń. Zakłada rodzinę. Umiera 14 sierpnia 1879 roku. Pochowany na Cmentarzu Rakowickim. Nad grobem wznosi się obelisk z czarnego marmuru z tondem portretowym zmarłego i lany z brązu orzeł. Napis okolicznościowy głosi: „Tu proch rycerski prawego człowieka, na zmartwychwstanie swej Ojczyzny czeka, gdy z wolą Bożą duch jego na przedzie jak niegdyś braci do boju powiedzie. Matce Ojczyźnie dał swój żywot cały. Wielki w miłości i Wielki w pokorze. Polsko na chwilę odwetu i sławy daj tobie więcej takich synów Boże”.

 Na grobie grubo ciosany kamień bazaltowy z napisem „Edmundowi Różyckiemu kamień       z ziemi rodzinnej.”

            Zachowane zdjęcie Edmunda Różyckiego – fotokopia nr 47237 Centralna Biblioteka Wojskowa.

            W 1938 r. dla uczczenia i uhonorowania Bohaterów Powstania Styczniowego na Wołyniu Ministerstwo Spraw Wojskowych nadało nowego patrona 19 Pułkowi Ułanów Wołyńskich – było to imię gen. Edmunda Różyckiego – syna Karola pierwszego patrona pułku.

 

 

 

 

Edmund Różycki

Herbu Rola, generał, syn Karola dowódcy Jazdy Wołyńskiej z 1831 r. i Maryarmy Czajkowskiej, dowódca Pułku Jazdy Wołyńskiej 1863 roku. Naczel­ny Wódz Ziem Ruskich, wcześniej członek Zarządu Narodowego Ziem Ruskich. Urodzony 16 sierpnia 1827r. w Agatówce na Wołyniu, między Żytomierzem a Berdyczowem w pobliżu Halczyńca, własność Czajkowskich. Na mocy ukazu cara działania repre­syjne objęły powstańców oraz ich rodziny. Mały Edmundek ukrywany przez zaprzyjaźnione rodziny, pod przybranym nazwiskiem, został rozpoznany i odebrany rodzinie, a następnie przymusowo umieszczony w Korpusie Paziów w Petersburgu, gdzie bezskutecznie poddawa­ny był procesowi rusyfikacji. Jako szesnastoletni chłopiec należał do tajnych kół młodzieży polskiej, która poprzez poznawanie historii i literatury polskiej podtrzymywała w sobie ducha narodowego. Kształcąc się w Oficerskiej Szkole Artylerii, potem w Akademii Sztabu Gene­ralnego utrzymuje kontakty z Jarosławem Dąbrowskim, Zygmuntem Sierakowskim i podob­nie jak oni i Romuald Traugutt, podjął decyzję o rezygnacji ze służby wojskowej w armii. W 1861 roku w stopniu pułkownika, został zdymisjonowany, wrócił na Wołyń, gdzie trwały przygotowania do zbrojnego powstania. Brał udział w pracach przygotowawczych jako czło­nek Zarządu Narodowego Ziem Ruskich oraz w Komitecie Wykonawczym Rusi, który pozo­stawał w łączności z organizacjami w Królestwie. Przedmiotem działań było pozyskiwanie i gromadzenie funduszy i środków materialnych do walki oraz przyśpieszone szkolenie łudzi w lasach.

Rząd Narodowy mianował E. Różyckiego generałem brygady i powierzył dowództwo Ziem Ruskich. E, Różycki zorganizował Pułk Jazdy Wołyńskiej wraz z taborem, z ochotników rekrutujących się spośród ziemiaństwa, szlachty, oficjalistów, służb leśnych i dworskich, a nawet Kozaków, W maju oddział E. Różyckiego stoczył zwycięskie walki i bitwy pod Miropolem, Worobijówką, Łaszkami, Minkowcami. Powstanie wygasło na wiadomość, że gen. Wysocki nie wkroczy na Wołyń. Jeszcze jedna zwycięska bitwa pod Salichą Małą porówny­wana do zwycięstwa pod Somosierrą, i oddziały Różyckiego wchodzą do Galicji,

Sukcesy odnoszone w kampanii wołyńskiej współcześni historycy przypisywali zdolnościom, nieugiętemu charakterowi surowego ale sprawiedliwego dowódcy, cieszącego się sza­cunkiem i przywiązaniem żołnierzy, z którymi dzielił wszystkie trudy i niedostatki, walcząc w pierwszej linii. Dalsza działalność gen, Edmunda Różyckiego obejmuje okres po ustaniu działań zbrojnych.

Wysłany przez Romualda Traugutta z misją do Turcji i Rumunii badał stosunki na Bli­skim Wschodzie, politykę wielkich mocarstw i walkę o wpływy w tej części Azji i na Bałka­nach, Obdarzony zaufaniem i cieszący się uznaniem ze strony Romualda Traugutta, zajmuje się kwestiami związanymi ze stosunkiem Turcji do sprawy polskiej i wypowiada się na ten temat. Ocenia, że przychylność Turcji wynika z faktu zagrożenia jej interesów ze strony za­borczej Rosji.

Edmund Różycki zdecydowanie sprzeciwia się planom Hotelu Lambert, których celem byłoby zjednoczenie książąt czerkieskich na Kaukazie, i wywołanie powstania na Rusi,

Misja E, Różyckiego została zakończona szczegółowym, opublikowanym sprawozda­niem oraz wnioskiem o zorganizowanie wielotysięcznego oddziału, który wkroczyłby na Ruś, ciesząc się poparciem wezyra, a fundusze na ten cel miałyby być zabezpieczone przez Rząd Narodowy.

Kilka lat przebywał na emigracji, skąd powrócił no śmierci ojca w 1872 roku, osiedlił się w Krakowie. Umiera 23 maja 1893 roku, pochowany na Cmentarzu Rakowickim - w otocze­niu kwater powstańców i weteranów powstań 1831 i 1863 r.

Nad grobem wznosi się obelisk, orzeł lany z brązu i popiersie portretowe z napisem; „Tu proch rycerski prawego człowieka na zmartwychwstanie swej Ojczyzny czeka, gdy z wolą Bożą duch Jego na przedzie, jak niegdyś braci do boju powiedzie. Matce Ojczyźnie dał swój żywot cały, Wielki w miłości i wielki w pokorze, Polsko na chwilę odwetu i chwały daj Tobie więcej takich Synów Boże",

Pieśń obozowa utrwaliła Jego imię: „I od Karpat krzyk weselny zabrzmi aż do Dźwiny, żyj Różycki, żyj nasz dzielny Synu Ukrainy",

Ojciec i syn — dwaj wielcy Synowie narodu polskiego, dwaj wodzowie powstań narodo­wych „w walce z przeważającymi siłami wroga nigdy nie przegrali żadnej bitwy, a szlachet­nym postępowaniem, osobistym przykładem podrywali do boju nie tylko Polaków, ale ochot­ników narodów Rusi i Ukrainy".- cytat z artykułu płk Zygmunta Andrzejowskiego „Pamięt­nik Kijowski", T. 2, Londyn 1963, w setną rocznicę Powstania Styczniowego.

W 1938 r. Ministerstwo Spraw Wojskowych w Warszawie dla uczczenia Rocznicy Po­wstania 1863 r. ogłosiło generała Edmunda Różyckiego drugim patronem 19 Pułku Ułanów Wołyńskich z Ostroga n. Horyniem,

 

Piśmiennictwo: Brackner i inni: „Polska jej dzieje i kultura od 1796-1930”, T, III, Księg, Trzaska, Evert, Warszawa s.266, 373, 398, 414, 427; „Powstanie Styczniowe. Materiały i Dokumenty”. Wrocław – Moskwa – Warszawa - Kraków, im, Ossolińskich, PAN. 1970, s. 516, 517; „Polska, jej dzieje”, jw. s. 276, 414. 430; „Powstanie Styczniowe. Materiały i Dokumenty - Dokumenty Rządu Narodowego”, jw. s. 183, 224, 231, 317, 318, 325; „Polska, jej dzieje”, jw. s. 444; Irena Grabowska: „Pamiątki po gen. Ed­mundzie Różyckim - dowódcy Jazdy Wołyńskiej w roku 1863-Powstanie niespełnionych nadziei”. KAW, Kraków 1985, s. 17-21; Marian Dubiecki: „Edmund Różycki 1827-1893”. Kraków 1895; Edward Halicz: „Sprawozdanie gen. Edmunda Różyckiego z misji na Wschodzie”. Druk. WAP 1962, „Zeszyty naukowe. Seria Historyczna”, nr 7, s. 2, 59-68; Zygmunt Andrzejowski: „Karol i Edmund Różyccy - do­wódcy polscy w walce z Rosją”. „W 100-letnią rocznicę Powstania 1863 r. Pamiętnik Kijowski”, Londyn 1963, s. 49-60; Marian Dubiecki: „Edmund Różycki 1827-1893 - szkic biograficzny”. Wyd. „Czas", Kuczyński i sp.. Kraków 1895; Lech Białkowski: „Słowo o Karolu i Edmundzie Różyckich. Roczniki Humanistyczne KUL”, Lublin 1949; Stefan Kieniewicz: „Różycki Tadeusz Edmund Dominik (1827-2893) - dowódca Powstania Styczniowego na Rusi”. [w: ] Polski Słownik Biograficzny, 1991, t. XXXII, z. 3,s.513.

 

Karol Boromeusz Różycki

Herbu Rola, którego przodek Stanisław Różycki wywodził się z Trójanowych Różyc w dawnym woj. łęczyckim parafii leźnickiej, pułkownik do­wódca Jazdy Wołyńskiej z 1831 roku, mianowany przez Rząd Narodowy generałem w 1863 roku.

Po ustąpieniu działań Powstania Listopadowego zmuszony do emigracji z kraju -był działaczem w Komitecie Emigracji Polskiej we Francji, potem w Komitecie Naro­dowym Polskim i Towarzystwie Demokratycznym, Gorliwy wyznawca mesjanizmu - Sługa Boży, obok Seweryna Goszczyńskiego i Adama Mickiewicza. Karol Różycki urodził się w Hucułówce, pod Czerniowcami, w powiecie jampolskim, w dniu 5 listopada 1789 r., tamże ochrzczony. Ojciec Jakub Różycki pułkownik Wojsk Polskich Regimentu Królowej Jadwigi, matka Elżbieta z Jaskmanickich h. Leliwa z Mołczan. Żona Maryanna Czajkowska, siostra Michała Czajkowskiego - Sadyka Paszy, działającego w Agencji Wschodniej na terenie Turcji. Zmarł 12 września 1879 r. w Paryżu, pochowany na Cmentarzu Montmartre.

Należy wyróżnić dwa okresy działalności Karola Różyckiego; pierwszy obejmujący kampanię wołyńską 1831 r., oraz drugi obejmujący działania w ramach Wielkiej Emigracji.

Służbę wojskową rozpoczął w wojsku Księstwa Warszawskiego w 1809 r. Po otrzymaniu dymisji w 1820 r. w randze kapitana osiedlił się w Woli Cudnowskiej. Na wieść o zbrojnym zrywie powstańczym w Warszawie, po wkroczeniu gen. J. Dwernickiego na Wołyń w maju 1831 r. w lasach korowinieckich, niedaleko Żytomierza zorganizował i wyposażył oddział jazdy, zna­nej później jako słynny Pułk Jazdy Wołyńskiej. W drodze do Kongresówki oddział ten pod wodzą Karola Różyckiego stoczył szereg zwycięskich walk i potyczek z Moskalami: niedale­ko Cudnowa, pod Mołoczkami, Międzyrzeczem i Uchaniami. Po zwycięskim kilkutygodnio­wym pochodzie dotarł do Zamościa z taborem jeńców i zdobyczy wojennych. Za zasługi otrzymał nominacje na majora i dowódcę Pułku Jazdy Wołyńskiej. Odznaczony Krzyżem Virtuti Militari. Pułk, Karola Różyckiego został wcielony do korpusy generała Samuela Ró­życkiego (krewnego) i dalej walczył pod Iłżą, Chodczą, Lipskiem i Janowcem zyskując uzna­nie za waleczność. Wraz z korpusem Samuela Różyckiego przeżywał dramat Pułk Wołyńców przechodząc do Galicji, a stamtąd na tułaczy żywot do Francji.

Dalsza działalność Karola Różyckiego na emigracji rozwija się w wielu skupiskach Po­laków, w ośrodkach; Bourges, Agen, Fontainebleau i w Paryżu. Brał aktywny udział w pra­cach Komitetu Emigracji Polskiej, którego był członkiem, następnie w ramach Komitetu Na­rodowego Polskiego, zajmującymi się losami uchodźctwa. Komitet uchwala „podatek brater­ski" wypłacany w postaci żołdu, wydając pisma i odezwy do narodu chroni i ostrzegał przed agentami i szpiegami. Wspierał duchowo żołnierzy – tułaczy, skupionych we wspomnianych ośrodkach.

W kwestiach politycznych Karol Różycki współpracuje z Adamem Mickiewiczem, księ­ciem Adamem Czartoryskim i ugrupowaniem Hotelu Lambert, szczególnie zaś gdy ujawniono możliwość powstania konfliktu zbrojnego na Wschodzie, po ujawnieniu planów zaborczych Rosji wobec Turcji. Karol Różycki wraz z Adamem Mickiewiczem skierowali w tej kwestii noty do Napoleona III.

Karol Różycki napisał szereg rozpraw, publikacji oraz jest autorem okolicznościowych odezw. Jego prace: 1) „Powstanie na Wołyniu, czyli Pamiętnik Jazdy Wołyńskiej, uformowa­nego w czasie wojny narodowej przeciwko despotyzmowi tronu rosyjskiego" wyd. Bourges 1832 r. z przedmową A. Mickiewicza; 2) „Uwagi nad wyprawą Dwernickiego na Ruś", Bruxella 1837 r.; 3) Powody dla których amnestya przyjęta być nie może" przedstawione przez cześć Emigracji Polskiej Jego Cesarskiej Mości Aleksandrowi II, Jego Świątobliwości Papie­żowi Piusowi IX, oraz Jego Cesarskiej Mości Cesarzowi Francuzów - Paryż 1857 r.; 4) „Do Rodaków tułaczy kończący tułactwo" ogłoszony w „Pielgrzymie Polskim" Paryż 1863".

Zbiory piśmiennictwa i pamiątki znajdują się w: Muzeum Historycznym w Warszawie, Muzeum Literatury im. A, Mickiewicza w Warszawie, Bibliotece Narodowej w Warszawie, Bibliotece Jagiellońskiej, Bibliotece Polskiej w Paryżu, Bibliotece w Rapersyille i Londynie.

Cytaty: Stanisław Szpotański „Ludzie Listopadowi” pisze: „Ktokolwiek czytał Pamiętniki Jazdy Wołyńskiej i wspomnienia jego emigracyjnych przyjaciół miał uczucie, że zbliża się do czegoś większego niż nauka, talent i sława, bo zbliża, się do wielkiej duszy ludzkiej".

Ignacy Prądzyński generał: „Karol był jednym z wojowników co się najwięcej odznaczyli w wojnie 1831 roku. W wystąpieniu swoim i kampanii, którą odbywać musiał okazał się pa­triotą, znakomitym organizatorem, okazał męstwo, rozwagę, czynność i przebiegłość, umiał wzniecić w swych podwładnych ufność, bojaźń i przywiązanie, zgoła okazał wszystkie przymioty znakomitego wodza. Tacy ludzie są rzadcy we wszystkich czasach i krajach".

Karol Różycki został patronem 19 Pułku Ułanów Wołyńskich stacjonujących w Ostrogu nad Horyniem w 1924 roku. Na sztandarze pułkowym widnieje Jego nazwisko i data 1831 r.

 

Piśmiennictwo: Zygmunt Andrzejowski: „Karol i Edmund Różyccy - dowódcy polscy w walce z Ro­sja. Pamiętnik Kijowski”. T. H, Londyn 1963; Leon Białkowski: „Słowo o Karolu i Edmundzie Różyckich”. Roczniki Humanistyczne KUL. Lublin 1949; Tadeusz Borowski: „Szczegóły o Karolu Różyckim i rodzinie”. T. I, Lwów 1900; „Polska, jej dzieje, kultura i historia od 1796-1930”. T. III, Praca zbiorowa. Warszawa; „Wiedza o Polsce”. „Historia polityczna Polski”. Praca zbiorowa. T. 2/1; „Materiały i dokumen­ty Powstania Styczniowego 1862-1864”. Wyd. 1968, s.272, 277; „Powstanie Styczniowe 1862-1864. Dokumenty Władz Cywilnych”. Wyd. 1986, s.257-258; „Dokumenty Terenowych Władz Cywilnych Powstania Styczniowego” 1862-1864, s. 263-264; „Zjednoczenie Emigracji Polskiej 1866-1870. Po­wstanie Styczniowe”. T. 8, wyd. 1972, s. 363; „Lewica na Emigracji”. Z, Emigr. Polska, Paryż 1867.13.03. „Sprawozdanie J. Dąbrowskiego złożone na Komisji Reprez. Zjedn. Emigr. Polskiej.”; Lu­dwik Gocei: „Katalog Zbiorów - Powstanie Listopadowe i Wielka Emigracja.” T. I i II; Ksenia Kostenicz: „Ostatnie lata Mickiewicza”. Warszawa 1978; Jerzy Łątka: „Carogrodzki pojedynek”, Kraków 1985; Historia Powstania pod red.: Henryka Mościckiego, rozdz.: „Powstanie Listopadowe”. Warszawa 1933; Adam Mickiewicz: „Przedmowa do Pamiętników Pułku Jazdy Wołyńskiej”. Biblioteka Ludowa Polska, Paryż, Księgarnia Luksemburska; Rufin Piotrowski: „Pamiętniki z pobytu na Syberii”. T. I, Poznań 1860, Druk.: J. Konstanty Żupański; N.J.: „Karol Różycki i Adam Mickiewicz”. Artykuł z Czasopisma „Kraj", nr 50, IS9S, Petersburg; Leonard Rettel: „Wspomnienie o Karolu Różyckim - przedruk nekro­logu zamieszczonego w roczniku Towarzystwa Historyczno-Literackiego w Paryżu za rok 1870-1872”. Wyd. II, popr. w Krakowie, Drukarnia „Czas" Fr. Kluczyckiego i Sp. pod zarz. Józefa Łakocińskiego, 1894; Karol Różycki: „Uwagi nad wyprawą Dwemickiego na Ruś”. Bruksella 1837, Druk.: Kolassowski i Sp.: Karol Różycki: „Do rodaków tułacz kończący tułactwo”. Paryż 1863, Druk.: E. Martmet; Karol Różycki: „Powstanie na Wołyniu czyli Pamiętnik Pułku Jazdy Wołyńskiej” - uformowanego w czasie Wojny Narodowej Polskiej przeciw despotyzmowi Tronu Rosyjskiego pisany w 1831 roku przez do­wódcę tegoż pułku Karola Różyckiego, Bourges, Drak.: P. Souchois et Cop., 1832; Karol Różycki: „Powody dla których amnestyja przyjęta być nie może...” przedstawione przez część Emigracji Polskiej jego Cesarskiej Mości Aleksandrowi II, Papieżowi Piusowi IX, Cesarzowi Francuzów. Paryż 1857; Paul Różycki: „Mes recherches conceraant nos origines”. Polonaines. Notre voyage en Pologne en aout 1964 (na prawach rękopisu); Samuel Różycki: „Zdanie Sprawy Narodowi z czynności roku 1831”. Bourges, P. Souchois, 1832 ; Joseph Straszewicz: les Polonais les Polonaises de la Revolution du 29 november 1830. Paryż 1832; Zbigniew Zacharewicz: „Karol Różycki (1789-1870)”. W: Polski Słownik Biograficzny, z. 4, T. XXII, Warszawa-Wrocław 1995 r.; Hieronim Kunaszowski: „Życiorysy uczest­ników Powstania Listopadowego”. Lwów 1880.


 

 

 

 

Patron Szkoły

Historia XIX Pułku Ułanów Wołyńskich

Powrót

Wyszukiwanie

Egzamin ósmoklasisy

karta zwolnienia

Biuletyn szkolny

Budżet obywatelski

Karta ucznia

Skrzynka zaufania

Szkolny newspaper

POLinfo.pl

Kreatywna Fizyka i Technika

 

 

OBWODY SZKÓŁ

SZKOŁA W ZMIANIE

Współpracujemy z

WARS i SAWA

Destination Imagination

LEKKI PLECAK

DOBRY START

Licznik

Liczba wyświetleń:
6364643